Πέμπτη 13 Δεκεμβρίου 2018 12:21
MedInfo
Εκτύπωση σελίδας  Στείλ'το σε φίλο 
 



Θεματική Αναζήτηση:


Ισορροπημένη Διατροφή
Διατροφή και υγεία - Η ιστορία της διατροφής
Επιμέλεια: Δ. Πανταζής - Φαρμακοποιός 
Πηγή: Ελληνική & Διεθνής Αρθρογραφία   
Δημοσιεύθηκε: Στις 15/09/2008 ώρα: 09:49
Μικρότερη γραμματοσειρά Επαναφορά γραμματοσειράς Μεγαλύτερη γραμματοσειρά
Πολλοί λίγοι από εμάς, τους σύγχρονους ανθρώπους των ανεπτυγμένων οικονομικά χωρών, έχουν σκεφτεί ότι η διατροφή έχει και αυτή την δική της ιστορία και το κυριότερο την δική της συμβολή στην ανάπτυξη του ανθρώπινου είδους.
Η ιστορία της διατροφής.

Πολλοί λίγοι επίσης από τους σύγχρονους ανθρώπους έχουν πάρει στα σοβαρά την σχέση ανάμεσα στην υγεία και την διατροφή, παρ’ όλα τα άρθρα που κυκλοφορούν τα τελευταία χρόνια γύρω από αυτό το τόσο σημαντικό θέμα. Η σχέση όμως μεταξύ διατροφής και ομοιόστασης του ανθρώπινου οργανισμού, δηλαδή της ισορροπίας του οργανισμού μας, δηλαδή της υγείας του, ξεκινά από πολύ παλιά.

 Έρευνες που έχουν γίνει στο παρελθόν, αλλά και αυτές που ακολούθησαν δείχνουν ότι οι τροφές που τρωνε οι άνθρωποι σήμερα, ιδιαίτερα στις βιομηχανικά ανεπτυγμένες χώρες, έχουν πολύ μικρή ομοιότητα με τις δίαιτες που τα ανθρωποειδή συνήθιζαν να έχουν από την εμφάνιση τους. Υπάρχουν όμως πολλές υποψίες ότι πολλά από τα προβλήματα υγείας που έχουμε σήμερα συνδέονται, τουλάχιστον μερικώς, από τον αποτυχημένο συνδυασμό της δίαιτας του σήμερα σε σύγκριση με αυτά που το σώμα μας είχε προσαρμοστεί να λαμβάνει και να αφομοιώνει για εκατομμύρια χρόνια. Σε άρθρο της Katharine Milton¹ , που δημοσιεύεται στην ειδική έκδοση του επιστημονικού περιοδικού Scientific American (DIET AND PRIMATE EVOLUTION - Becoming Human - σελίδα 22 έως 29) – δηλώνει ότι η δίαιτα αποτέλεσε μία από τις αιτίες που οι προγονοί μας ανέπτυξαν σημαντικά χαρακτηριστικά. Είναι γεγονός, για παράδειγμα, ότι ο εγκέφαλος είναι ένα «ακριβό» ενεργειακά όργανο, αφού απαιτεί σημαντικές ποσότητες ενέργειας (γλυκόζη) που θα πρέπει φυσικά  ο οργανισμός να πάρει από τις τροφές.

Η ιστορία βασικά ξεκίνησε 55 εκ. χρόνια πριν όταν τα αγγειόσπερμα δάση εξαπλώθηκαν κατά την ύστερη Cretaceous περίοδο (94 έως 64 εκ. χρόνια πριν). Αυτό σε συνδυασμό με την «φυσική επιλογή» ευνόησε εκείνα τα ζώα που επιδίδονταν στην αναζήτηση τροφής και εφοδίων. Πράγματι η φυσική επιλογή ευνόησε ισχυρά εκείνα τα ζώα που είχαν χαρακτηριστικά τέτοια που σήμερα έχουν τα πρωτεύοντα θηλαστικά. Τα περισσότερα από αυτά τα χαρακτηριστικά διευκολύνουν την κίνηση και την αναζήτηση των εφοδίων στα δένδρα (για παράδειγμα τα χέρια).

Ας δούμε όμως λίγο την σχέση ανάμεσα στην διατροφή και την ανάπτυξη του ανθρώπινου οργανισμού και του εγκεφάλου.

Κατά την διάρκεια της πλειόκενους περιόδου (Pliocene) εμφανίσθηκε στην Αφρικανική Ήπειρο, 4,5 περίπου εκατομμύρια χρόνια πριν, ο Αυστραλοπίθηκος, που αποτέλεσε ένα σημαντικό γένος για την οικογένεια μας (των ανθρώπων). Ο εγκέφαλος τους δεν ήταν διαφορετικός σε μέγεθος από τους σημερινούς πιθήκους. Μέχρι τότε δεν είχε υπάρξει ανάγκη η φυσική επιλογή να ευνοήσει ένα πίθηκο με μεγαλύτερο εγκέφαλο. Ο Αυστραλοπίθηκος είχε γομφίους που ήταν κατάλληλοι για μια δίαιτα αποτελούμενη κατά μεγάλο μέρος από σκληρό φυτικής προέλευσης υλικό. Προς το τέλος όμως αυτής της περιόδου παρουσιάστηκαν σημαντικές κλιματολογικές αλλαγές. Η επόμενη περίοδος, η πλειστόκενος (Pleistocene), που διήρκεσε περίπου από 2.000.000 χρόνια πριν έως 10.000 χρόνια πριν, χαρακτηρίστηκε από επανειλημμένες περιόδους παγετώνων του βορείου ημισφαιρίου. Κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου τα τροπικά δάση συρρικνώθηκαν και αντικαταστάθηκαν με έρημους και δασώδεις εκτάσεις.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να σημειώσουμε με έμφαση ότι, αυτά που διηγούμαστε μέσα σε μερικές γραμμές ή σελίδες και απαιτούν ελάχιστη ώρα, πραγματοποιήθηκαν σαν σημαντικές, αλλά βαθμιαίες αλλαγές που απαίτησαν εκατομμύρια χρόνια για να πραγματοποιηθούν και να ολοκληρωθούν. Ο χρόνος σε συνδυασμό με τους περιορισμούς και τις επιδράσεις του περιβάλλοντος ασκούσαν (και ασκούν) σημαντική επιρροή στην διαμόρφωση του οργανισμού των έμβιων οργανισμών του πλανήτη.

Κατά την διάρκεια αυτών των αλλαγών τα πρωτεύοντα θηλαστικά αντιμετώπισαν πολλές διατροφικές προκλήσεις. Το γένος της κατηγορίας Homo εμφανίσθηκε κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου. Τα πρώτα είδη αυτού του γένους ήταν όμοια με τον Αυστραλοπίθηκο, αλλά είχαν σαφώς μεγαλύτερο εγκέφαλο. Αργότερα εμφανίσθηκε ο H. erectus με μεγαλύτερο ακόμα εγκέφαλο και τέλος κατά την διάρκεια της Πλειστόκαινου περιόδου εμφανίσθηκε ο H. Sapiens που είχε τον μεγαλύτερο εγκέφαλο σε σύγκριση με όλα τα άλλα είδη.

Παράλληλα με τις αλλαγές στο μέγεθος του εγκεφάλου, εμφανίσθηκαν και άλλες ανατομικές αλλαγές. Οι γομφίοι και οι προγόμφιοι έγιναν μικρότεροι και το «δέμας» μεγάλωσε. Αν κάποιος εξετάσει τους σημερινούς γορίλες και ουραγκοτάγκους, θα δει ότι στην οικογένεια μας, των ανθρωποειδών, μία αύξηση στο μέγεθος του σώματος συνδυασμένη με μειωμένη ποιότητα διατροφής οδηγεί σε ένα πίθηκο καθιστικό, που κινείται αργά και δεν έχει κοινωνικότητα. Ο πρόγονοι μας Homo ήταν περισσότερο κινητικοί και κοινωνικοί από τους κοινωνικούς και επικοινωνιακούς σημερινούς χιμπατζήδες. Για να καταλάβουμε την διαφορά αρκεί να πούμε ότι οι ουραγκοτάγκοι και οι γορίλες οι οποίοι τρωνε ποσότητες από φύλλα και άλλα ινώδη υλικά, καθώς και ώριμα και ανώριμα φρούτα, σε σύγκριση με τους χιμπατζήδες που τρωνε κατά κύριο λόγο μεγάλες ποσότητες από υψηλής ποιότητας, και πλούσιους σε ενέργεια ώριμα φρούτα.

Η πιθανότητα ότι τα ανθρωποειδή επιμένανε στην αναζήτηση τροφής πλούσιας σε ενέργεια μέσα από την εξέλιξη τους είναι ένα ενδιαφέρον σενάριο. Καθώς ο χρόνος περνούσε ορισμένα είδη φυτών έγιναν πιο σπάνια και η ανεύρεση τους πιο προβληματική έτσι τα ανθρωποειδή στράφηκαν προς το κρέας προκειμένου να καλύψουν τις θρεπτικές τους ανάγκες σε πρωτεΐνες. Μπορούμε εύκολα να σκεφτούμε ότι αυτοί χρησιμοποίησαν  και κάποια πρωτόγονα εργαλεία από πέτρα στην προσπάθεια τους να φάνε το κρέας. Επίσης προκείμενου να ενσωματώσουν σταθερά το κρέας στην διατροφή τους, αλλά και για να συσσωρεύσουν υψηλής ενέργειας φυτικούς καρπούς, οι προγονοί μας ανέπτυξαν καινοτόμες διαιτητικές συνήθειες.

Φυσικά ανάλογη ήταν και η ανάπτυξη του πεπτικού συστήματος που εξελίχθηκε σε ένα όργανο τέτοιο, που μπορούσε να λειτουργήσει έτσι ώστε να βοηθά στην εξαγωγή μεγαλύτερης ενέργειας από τις συγκεκριμένες τροφές. Επίσης κάτω από τις νέες συνθήκες αναπτύχθηκε και ο 1ος καταμερισμός της εργασίας αφού, κάποιοι έπρεπε να φροντίζουν για το κυνήγι και κάποιοι άλλοι για την συλλογή των καρπών. Μέρος αυτών των τροφών άρχισε να φυλάσσεται, αντί να τρώγεται αμέσως, και να μοιράζεται αργότερα ανάμεσα στα μέλη της κοινότητας. Έτσι η επιβίωση των μελών της ομάδας άρχισε να εξαρτάται από την ανάπτυξη τεχνολογικών και κοινωνικών δεξιοτήτων. Οι απαιτήσεις δεν περιορίζονταν πλέον σε ένα εγκέφαλο που θα ήταν ικανός να σχηματίσει ένα νοητικό χάρτη των τόπων που βρίσκονται οι προμήθειες, αλλά και που θα είχε επίσης την γνώση του πως θα εφοδιάσει ή θα μετασχηματίσει αυτές τις τροφές. Μαζί με όλα αυτά αυξήθηκε και η ανάγκη για την χρήση εργαλείων αλλά και η ανάγκη για περισσότερη επικοινωνία. Όλα αυτά με την σειρά τους πίεζαν ή διευκόλυναν μία ακόμη μεγαλύτερη ανάπτυξη του εγκεφάλου και της πολυπλοκότητας του.

Ο Edward O. Wilson από το πανεπιστήμιο του Harvard εκτίμησε ότι για περισσότερο από 2 εκατομμύρια χρόνια (έως και 250.000 χρόνια πριν) ο ανθρώπινος εγκέφαλος αυξάνονταν περίπου 1 κουταλάκι του γλυκού κάθε 100.000 χρόνια.

Αυτή η ανάπτυξη του εγκεφάλου όμως, φαίνεται ότι συνδέεται στενά με τις υπόλοιπες δραστηριότητες των οργανισμών, συμπεριλαμβανομένης της δίαιτας τους. Για παράδειγμα, η Katharine Milton στις έρευνες της για τους πιθήκους howler και spider παρατήρησε ότι η πλέον σημαντική διάφορά ανάμεσα στα δύο είδη πιθήκων, που προαναφέραμε, είναι οι διαιτητικές τους συνήθειες. Μία λογική υπόθεση που η Katharine έκανε ήταν ότι ο μεγαλύτερος εγκέφαλος στους πιθήκους spider ευνοήθηκε γιατί αυτό διευκόλυνε την ανάπτυξη των διανοητικών δεξιοτήτων που αύξησαν με επιτυχία την διατήρηση μίας δίαιτας που στηρίζονταν στα ώριμα φρούτα.

Αυτό όμως που πράγματι ήταν εντυπωσιακό, σε αυτές τις μελέτες, αφορούσε την παρατήρηση ότι οι πίθηκοι howler, διέφεραν όχι μόνο στις διατροφικές συνήθειες με τους πιθήκους spider αλλά και στο «μυαλό», παρόλο που τα δύο είδη έχουν περίπου το ίδιο μέγεθος (ως γνωστόν ίδιου μεγέθους ζώα έχουν γενικά ίδιου μεγέθους εγκεφάλους). Έτσι οι πίθηκοι spider φαίνεται να έχουν διπλάσιου βάρους εγκέφαλο από τους howler. Ένας μεγαλύτερος εγκέφαλος θα μπορούσε σίγουρα να βοηθήσει τους πιθήκους spider να μάθουν, και ακόμα πιο σημαντικό, να θυμούνται που ορισμένα αποσπασματικά δέντρα, που είχαν φρούτα , ήταν και πότε αυτά τα φρούτα ήταν «ώριμα προς βρώσιν».

Επίσης ο εγκέφαλος των πιθήκων spider τους βοήθησε να «χτενίζουν» το δάσος για φρούτα, χωριζόμενοι σε μικρές και ευμετάβλητες ομάδες. Επίσης ο μεγαλύτερος εγκέφαλος τους βοηθούσε να επικοινωνούν καλλίτερα τα μέλη της κοινωνικής μονάδας μεταξύ τους σχετικά με τους καρπούς που μεταφέρουν σε μεγάλες αποστάσεις.

Αντίθετα οι πίθηκοι howler δεν χρειάζονται να έχουν ιδιαίτερη μνήμη ή κάποιο πολύπλοκο σύστημα επικοινωνίας. Αυτοί γενικά αναζητούν την τροφή τους σαν μία συνεκτική κοινωνική ομάδα, ακολουθώντας πολύ γνωστά δενδρόβια «μονοπάτια» σε μία πολύ μικρότερη ακτίνα γύρω από τον τόπο διαμονής τους. Οι πίθηκοι howler συνηθίζουν να «επισκέπτονται» 1 ή δύο το πολύ δέντρα με καρπούς την ημέρα, σε αντίθεση με τους spider που επισκέπτονται συχνά πάνω από 5 ή και περισσότερα από 10 πολλές φορές.

Ήταν σωστό να υποθέσουμε ότι η πίεση για αναζήτηση σχετικά δύσκολων, αλλά και υψηλής θρεπτικής αξίας καρπών, ενθάρρυνε την ανάπτυξη της διανοητικής πολυπλοκότητας. Η ερευνήτρια αναζήτησε και περίμενε να «δει» παρόμοια ευρήματα και σε άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά. Πράγματι διάφορα είδη πιθήκων, όμοιου μεγέθους, που διατρέφονταν με ώριμα φρούτα είχαν μεγαλύτερους εγκεφάλους σε σύγκριση με εκείνα τα είδη που διατρέφονταν με φύλλα.

Επίσης και μια άλλη μελέτη, του Carel Van Shaik² , που δημοσιεύεται στην ίδια έκδοση του Scientific American  με τίτλο «Why are some animals so smart?» αναφέρονται τα εξής:

Η μελέτη των ουραγκοτάγκων Suaq στην περιοχή Kluet swamp μας αποκάλυψε, λεει ο ερευνητής, ότι αυτή η κατηγορία των πιθήκων δημιούργησε και χειρίστηκε μία ποικιλία εργαλείων. Τα ζώα στο Suaq χειρίζονται τα εργαλεία τους για δύο κύρια σκοπούς:

- Πρώτον για να κυνηγούν τερμίτες και ειδικά για να μαζεύουν μέλι. Πράγματι αναζητούν το μέλι ρίχνοντας ματιές στους κορμούς των δένδρων για να ανακαλύψουν μικρές οπές, τις οποίες όταν βρουν τις ερευνούν «περαιτέρω» με τα δάκτυλα τους. Συνήθως όμως τα δάκτυλα δεν είναι αρκετά μεγάλα (μακριά) και για αυτό χρησιμοποιούν ένα μπαστούνι σαν εργαλείο το οποίο χειρίζονται με πολύ μεγάλη δεξιότητα (χρησιμοποιώντας ακόμα και τα δόντια τους) προκειμένου να επιτύχουν τον σκοπό τους.

- Η 2η συνθήκη στην οποία οι «Suaq» χρησιμοποιούν εργαλεία αναφέρεται στους καρπούς Neesta. Τα σχετικά δέντρα παράγουν ξυλώδεις καρπούς οι οποίοι είναι μέχρι 10 ίντσες σε μήκος και 4 σε πλάτος. Αυτές οι κάψουλες περιέχουν καφέ σπόρους στο μέγεθος φασολιού οι οποίοι περιέχουν μέχρι και 50% λίπη, και επομένως είναι πάρα πολύ θρεπτικοί. Τα δέντρα προστατεύουν τους καρπούς τους  δημιουργώντας ένα πολύ σκληρό φλοιό. Όταν όμως οι καρποί ωριμάζουν, τότε ο φλοιός αρχίζει να ανοίγει και το άνοιγμα αυτό γίνεται όλο και μεγαλύτερο για να αποκαλύψει στο τέλος σειρά από κόκκινους καρπούς που περιέχουν μέχρι και 80% λίπη. Για να προστατέψει το δέντρο τους καρπούς του από τους «άρπαγες», μια ποσότητα από κοφτερές σαν ξυραφάκια βελόνες καλύπτει τον φλοιό. Για να βγάλουν τον καρπό οι ουραγκοτάγκοι χρησιμοποιούν ένα άλλο εργαλείο από δύο ευθύγραμμα κλαδάκια που τους επιτρέπουν να πάρουν τους πολύ θρεπτικούς καρπούς μέσα από τον ακανθώδη φλοιό.

Παρατηρούμε δηλαδή και σε αυτή την περίπτωση την σχέση που αναφέρει η Katharine Milton μεταξύ της ποιότητας της τροφής, αλλά και του τρόπου αναζήτησης της και της ανάπτυξης του εγκεφάλου.

Άραγε ο τρόπος, με τον οποίο ο σύγχρονος άνθρωπος, και ειδικότερα η νεολαία (fast food), αναζητά την τροφή, αλλά και η ποιότητα της, θα μπορούσαν να προκαλέσουν σταδιακά την μείωση του όγκου του ανθρώπινου εγκεφάλου; Μήπως δηλαδή, οδεύουμε ολοταχώς προς την «βλακεία» και μέσω της διατροφής;

Σίγουρα η σχέση διατροφής, ανάπτυξης του εγκεφάλου και υγείας είναι στενή και θα χρειαστεί στο άμεσο μέλλον να επανέλθουμε για να διερευνήσουμε μερικές ακόμα πτυχές αυτής της σχέσης.


¹ Η Katharine Milton είναι καθηγήτρια των επιστημών του περιβάλλοντος στο πανεπιστήμιο Berkeley της Καλιφόρνια. Η Katharine Milton είχε ξεκινήσει τις μελέτες της σχετικά με την συμπεριφορά των πιθήκων howler και spider του Παναμά, όσο αφορά την αναζήτηση τροφής. Επίσης η συγκεκριμένη καθηγήτρια έχει μελετήσει την διαιτητική συμπεριφορά των ιθαγενών πληθυσμών που ζουν στην περιοχή του Αμαζονίου της Βραζιλίας

² Ο CAREL VAN SCHAIK είναι διευθυντής του Ανθρωπολογικού Ινστιτούτου και Μουσείου στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης στην Ελβετία. Στο βιβλίο του Among Orangutans: Red Apes and the Rise of Human Culture (Harvard University Press, 2004) αυτός δίνει λεπτομερείς υποδείξεις και ιδέες σχετικά για το θέμα που διαπραγματεύεται.
Επιστροφή


Αναλύσεις - Μελέτες
Γρίπη - H1N1
Παιδεία και Κοινωνία
Ασφαλιστικό
Ασφαλιστικό - Κόμματα
Ασφαλιστικό - Οικονομία

Μας ενδιαφέρει όλους
Διατροφή
Αλλεργίες
Aids / HIV
Διαβήτης
Ισορροπημένη Διατροφή
Εγκυμοσύνη
Καρδιολογικά Θέματα
Καρκίνος
Ουρολογικά Θέματα
Παχυσαρκία
Πνεύμονας...Ζωής
Οφθαλμολογία
Σεξουαλική Υγεία
Στοματική Υγιεινή
Το Γνωρίζατε αυτό;
Ορθοπεδικά Θέματα
Περιοχή μελών
* Ξέχασα τον κωδικό
*Εγγραφή νέου μέλους
Θέματα
Υγεία & Οικογένεια
Υγεία & Πρόληψη
Υγεία & Άντρας
Υγεία & Γυναίκα
Υγεία & Παιδί
Υγεία & 3η Ηλικία
Υγεία & Ομορφιά
Υγεία & 4 Εποχές
Υγεία & Διατροφή
Υγεία & Ευ Ζήν
Υγεία & Sex
Ψυχική Υγεία

Newsletter
Newsletter
Αρχική Σελίδα | Όροι Χρήσης | Προστασία Προσωπικών Δεδομένων

Οι πληροφορίες οι οποίες παρέχονται στον διαδικτυακό τόπο medinfo.gr δέν έχουν συμβουλευτικό,
αλλά καθαρά πληροφοριακό χαρακτήρα. Παρακαλόύμε συμβουλευτείτε τον ιατρό σας.


© 2018 Medinfo   Κατασκευή ιστοσελίδων: ATnet Communications Α.Ε.