Τρίτη 25 Ιουνίου 2019 12:40
MedInfo
Εκτύπωση σελίδας  Στείλ'το σε φίλο 
 


Θεματική Αναζήτηση:


Παιδεία και Κοινωνία
4ο Μέρος - Παιδεία και Αναγέννηση
Επιμέλεια: Δ. Πανταζής - Φαρμακοποιός 
Πηγή: Ελληνική και Διεθνής Αρθογραφία   
Δημοσιεύθηκε: Στις 05/01/2009 ώρα: 14:26
Μικρότερη γραμματοσειρά Επαναφορά γραμματοσειράς Μεγαλύτερη γραμματοσειρά
Συνοψίζοντας μπορούμε να πούμε ότι μέχρι την χρονική περίοδο που εξετάσαμε (μέχρι το 1300 ΜΧ) ο πολιτισμός και η γνώση, όπως ανέφερε και ο Fernand Braudel, αφορούσε μόνο μια μικρή μερίδα του πληθυσμού και ήταν στενά συνδεδεμένη με την εξουσία και την εκκλησία. Επίσης η παραγωγική διαδικασία της εποχής δεν φαίνονταν να έχει ανάγκη την επιστήμη και την ανάπτυξη της γνώσης προκειμένου να επιτελέσει αποτελεσματικά το έργο της. Η εκπαίδευση αφορούσε τα «ανώτερα» μέλη της κοινωνίας και η κοινωνικοποίηση των μελών μιας κοινωνίας, δηλαδή η «παιδεία» των ατόμων, ήταν μέλημα των μελών των διαφορετικών κοινωνικών ομάδων και φυσικά της παράδοσης.

Διαβάστε το 1ο Μέρος: Ο ρόλος της παιδείας
Διαβάστε το 2ο Μέρος: Η εξέλιξη της παιδείας
Διαβάστε το 3ο Μέρος: Παιδεία και πολιτισμός

Σε αυτό το μέρος θα περιοριστούμε στην διερεύνηση των εξελίξεων που αφορούν την εκπαίδευση και την επιστήμη κατά την χρονική περίοδο που εκτείνεται από το 1300 έως το 1700 περίπου.

Μπορούμε να πούμε ότι μέσα σε αυτά τα 400 περίπου χρόνια ενισχύθηκαν οι τάσεις που είχαν παρουσιαστεί την προηγούμενη περίοδο που εξετάσαμε (από την εμφάνιση του χριστιανισμού έως και το 1300).
Πράγματι η συγκεκριμένη περίοδος χαρακτηρίζεται από  την (Ι) παραπέρα ανάπτυξη των πόλεων και της σημασίας τους στην γενικότερη οικονομική και πολιτική ζωή των κοινωνιών, (ΙΙ) την ανάπτυξη του εμπορίου και της βιοτεχνίας, με την επέκταση των σχέσεων ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία, (ΙΙΙ) την αύξηση της τάσης να αξιοποιηθούν επιστημονικές γνώσεις στην οικονομική ζωή, όπως στην ναυσιπλοΐα και την γεωργία, (IV) αλλά και της αύξησης του πληθυσμού.

Σε όλη αυτή την χρονική περίοδο ο πληθυσμός της Ευρώπης ανέβηκε σταθερά. Το 1650 ήταν περίπου 100.000.000, ενώ της Ασίας ήταν περίπου 250.000.000. Το 1750 οι σχετικοί αριθμοί ήταν περίπου 140.000.000 και 406.000.000 αντίστοιχα και το 1800 είχαν ανέβει στα 187.000.000 και 522.000.000 αντίστοιχα1

Φυσικά όλες οι αλλαγές στις οποίες αναφερόμαστε και θα αναφερθούμε ωρίμαζαν αργά και ανισομερώς πάντα, κάτω από το φεουδαρχικό σύστημα και δημιούργησαν τις συνθήκες για την εμφάνιση νέων οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών, που όπως θα δούμε οδήγησαν σε γενικότερες ανατροπές και στην επιστήμη και στην σκέψη και φυσικά στην ίδια την κοινωνία.

Η ανάπτυξη των πόλεων ήταν μια από τις παραμέτρους πάνω στην οποία στηρίχτηκε η ανατροπή της παλιάς φεουδαρχικής τάξεως. Ο αστικός πληθυσμός έως και τον 19ο αιώνα αποτελούσε μονάχα ένα μικρό ποσοστό του συνολικού πληθυσμού και παντού η κοινωνία παρέμενε βασικά αγροτική. Όμως,  η επιρροή των αστικών πληθυσμών γίνονταν όλο και μεγαλύτερη στην υπόλοιπη κοινωνία και η επίδραση της πόλης ήταν πολύ μεγαλύτερη από το πληθυσμιακό τους μέγεθος.

Όπως είχαμε δηλώσει και πάλι, μια παλιά μεσαιωνική παροιμία έλεγε ότι «ο αέρας της πόλης χαρίζει την λευτεριά». Πράγματι η αγορά της πόλης ενθάρρυνε την καλλιέργεια προϊόντων για πώληση με μετρητά και συχνά βοηθούσε τον αγρότη να υποκαταστήσει με χρηματικές πληρωμές τις εξευτελιστικές αγγαρείες που του ζητούνταν και έτσι να εξαγοράσει υψηλότερη θέση και ελεύθερη διάθεση του χρόνου του.
Επίσης παρατηρήθηκε αύξηση  του αριθμού των φεουδαρχικά αδέσμευτων ενοικιαστών καλλιεργητών, και η ανύψωση του βιοτικού επιπέδου στην ύπαιθρο.

Αυτή η διαδικασία, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη του εμπορίου και της βιοτεχνίας που αναφέραμε αποτέλεσαν την βάση πάνω στην οποία αναπτύχθηκε μια οικονομία που τον τρόπο παραγωγής καθόριζαν οι πληρωμές σε χρήμα. Έτσι άρχισαν  να ακμάζουν οι τράπεζες και οικονομικοί οργανισμοί που είναι χαρακτηριστικοί μιας κοινωνίας καπιταλιστικής. Επίσης αυτή η διαδικασία αποτέλεσε την αιτία για την διαμόρφωση μιας άλλης τάξης ανθρώπων και όλα αυτά μαζί συντελούσαν στην δημιουργία νέων συνθηκών για τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, αλλά και των «πιστεύω» τους.

Ταυτόχρονα με αυτές τις δημογραφικές αλλαγές παρατηρήθηκε και βελτίωση στα γεωργικά εργαλεία και στις τεχνικές καλλιέργειας που συνετέλεσε αποφασιστικά στην εξοικονόμηση εργατικών χεριών και αύξησε την ημερήσια παραγωγικότητα της εργασίας, ενώ σημαντικά διευκόλυνε και η χρήση των λιπασμάτων. Οι νέες καλλιέργειες της πατάτας και του καλαμποκιού, οι οποίες εισήχθησαν από την Αμερική, εξασφάλιζαν υψηλές στρεμματικές αποδόσεις και δυνάμωσαν σημαντικά την δίαιτα των φτωχότερων οικονομικά τάξεων.

Έτσι, ανάμεσα στο 1300 και 1775 ο μέσος όρος απόδοσης ανά στρέμμα, και επομένως ο μέσος όρος αποδόσεως του αγρότη, αυξήθηκε πάρα πολύ, με όφελος για το σύνολο του πληθυσμού.
Οι αλλαγές αυτές άλλαξαν φυσικά και την καθημερινότητα των πολιτών αφού τα εμπορεύματα φτήνυναν (υφάσματα, οικιακά και άλλα σκεύη) και έγιναν πιο προσιτά, οι εσοδείες έγιναν πλουσιότερες, οι μέθοδοι της κτηνοτροφίας βελτιώθηκαν και προ πάντως εισήχθησαν από το εξωτερικό καινούργιες καλλιέργειες που δεν έδωσαν απλά είδη πολυτελείας σαν την ζάχαρη, τον καπνό, το τσάι και τον καφέ, αλλά εξασφάλισαν και φτηνότερα είδη πρώτης ανάγκης σαν την πατάτα και το καλαμπόκι, καθώς επίσης και νέες κατηγορίες πουλερικών, φρούτων και λαχανικών. Η αποικιακή εξάπλωση συνδυάσθηκε με την ανάπτυξη των πόλεων στην υποβοήθηση της οικονομικής συναλλαγής.

Η αστική κοινωνία που ενισχύονταν όλα αυτά τα χρόνια, «ήταν σε αποφασιστικό βαθμό εμπορική και βιομηχανική, και για τούτο ενδιαφέρονταν να δημιουργηθεί ισχυρή κεντρική εξουσία που να υποβοηθήσει το εμπόριο καταργώντας τα διόδια και τους επαρχιακούς τελωνειακούς φραγμούς, καταστέλλοντας κάθε τοπική αναταραχή, εξοντώνοντας τους ληστές των δημοσιών οδών, κατασκευάζοντας δρόμους και διώρυγες, χορηγώντας δικαιώματα καταστατικά κατοχυρωμένα»2.

Οι αλλαγές στην οικονομική και κοινωνική ζωή έφεραν και αλλαγές στον τρόπο άσκησης της εξουσίας. Έτσι δημιουργήθηκαν αρχικά οι πρώτες συγκεντρώσεις από τον βασιλιά των ευγενών, που είχαν σαν στόχο να τον συμβουλεύσουν για κάποιο ζήτημα ή για να εγκρίνουν κάποια πολιτική ενέργεια. Αργότερα και βάση των αλλαγών που περιγράψαμε, άλλαξε και η συμμετοχή των αντιπροσώπων σε αυτές. Έτσι δημιουργήθηκαν, γύρω στα 1300, αντιπροσωπευτικότερες συνελεύσεις, στις οποίες συμμετείχαν και αντιπρόσωποι από τις πόλεις και τα ανώτερα στρώματα του κοινού της λαϊκής τάξεως, Οι συνελεύσεις αυτές εξελίχθηκαν γοργά σε κοινοβουλευτικά σώματα τα οποία απόκτησαν σημαντική θέση στις υποθέσεις της χώρας τους. Αυτός ο δημοκρατισμός που αναπτύχθηκε στα αστικά κέντρα αποτέλεσε σημαντική αλλαγή στην νοοτροπία και τις αντιλήψεις των ανθρώπων της εποχής, χωρίς φυσικά αυτό να σημαίνει ότι είχε την μορφή που σήμερα παρατηρούμε στις αναπτυγμένες δημοκρατίες της Δυτικής Ευρώπης.

Πράγματι «η αστική τάξη της εποχής, σε συνεργασία μάλιστα πολλές φορές με άλλες αντιμαχόμενες τάξεις, συνετέλεσε στην ανάπτυξη θεσμών και ιδεών που βοήθησαν στην ανάπτυξη της ατομικής ελευθερίας και υπεύθυνης διακυβέρνησης, έννοιες που δεν ήταν ποτέ αρεστές στους πρίγκιπες»3.
Ταυτόχρονα μαζί με τις αλλαγές στην πολιτική, θρησκευτική και πολιτιστική ζωή ήρθαν και οι αλλαγές στα επαγγέλματα. Δικηγόροι, στρατιωτικοί, γιατροί, μηχανικοί, καλλιτέχνες, ιερείς και δάσκαλοι συγκαταλέγονταν στους επαγγελματίες που τα ειδικά τους συμφέροντα και οι επιδεξιότητες τους αναμόρφωσαν τις νέες τάσεις και αναμορφώθηκαν από αυτές.  

Χαρακτηρίζοντας όλη αυτή την χρονική περίοδο που εξετάζουμε, ο κορυφαίος ιστορικός Fernand Braudel, γράφει: «Από τον 11ου αιώνα ήδη πραγματοποιούνται στο Ευρωπαϊκό έδαφος αλλαγές που αφορούν την μοίρα του χωρικού «που ήταν μέχρι τότε δεμένος με την γη ως δουλοπάροικος». «Ενώ το χωράφι ανήκε αρχικά στον πολεμιστή και αργότερα στον ανταγωνιστή του, τον ιερωμένο, τώρα πέφτει στα χέρια του καλλιεργητή … (Διαπιστώθηκε) παραχώρηση της γης σε όλους τους αγρότες, όσοι το επιθυμούσαν αντί ασήμαντης ετήσιας γαιομισθίας, την οποία έπρεπε να καταβάλουν στους πρώην ιδιοκτήτες.» «Αυτή η αγροληψία ήταν φαινόμενο μιας εποχής όπου η γη ήταν άφθονη ενώ ο άνθρωπος σπάνιζε και, επομένως, η ανθρώπινη εργασία ήταν πολυτιμότερη από την γη (Ντ’ Αβενέλ)». Φυσικά «ο άρχοντας διατηρεί πάντοτε ένα ισχυρότερο δικαίωμα πάνω στην γη, το οποίο μπορεί να ανακτήσει την καταπιεστική του ισχύ οποιαδήποτε στιγμή, ανάλογα με τους τόπους και τις περιστάσεις Απόδειξη τα τόσα και τόσα αγροτικά κινήματα: οι εξεγέρσεις των χωρικών στην Γαλλία (1358), η εξέγερση των εργατών και αγροτών στην Αγγλία (1381), ο τεράστιος και απότομος ξεσηκωμός των Γερμανών χωρικών (1524-1525)»4.
Θα πρέπει χαρακτηριστικά να σημειώσουμε ότι το μεγάλο ρεύμα της Μεταρρύθμισης ξεπηδά ανάμεσα στον 15ο και 16ο αιώνα και εδραιώνεται με την ανάρτηση των 95 θέσεων του Λούθυρου στις πόρτες της Εκκλησίας του παλατιού στην Βιττεμβέργη στις 31 Οκτωβρίου του 1517.

Από την άλλη πλευρά ο καθηγητής John D. Bernal, που ασχολείται με την επιστήμη στην ιστορία, διαιρεί αυτή την χρονική περίοδο στις ακόλουθες ιστορικές φάσεις:

Η πρώτη φάση – η φάση της Αναγέννησης – (1440 – 1540) περιλαμβάνει στην σφαίρα της πολιτικής την Αναγέννηση τα μεγάλα ταξίδια και την Μεταρρύθμιση, καθώς και τους πολέμους που έβαλαν τέλος στην πολιτική ελευθέρια της Ιταλίας και οδήγησαν στην άνοδο της Ισπανίας σε πρώτη παγκόσμια δύναμη. Στην φάση αυτή οι επιστημονικές εξελίξεις χαρακτηρίστηκαν από την απόρριψη του Αριστοτελικού γεωκεντρικού συστήματος από τον Κοπέρνικο και την αντικατάσταση του από ένα ηλιακό σύστημα που το παρατηρούμε από μια περιστρεφόμενη γη.

Η δεύτερη φάση - η φάση των θρησκευτικών πολέμων - (1540 – 1650) και συμπεριλαμβάνει το άνοιγμα της Αμερικής και τη Ασίας στο ευρωπαϊκό εμπόριο, ενώ ήταν και η εποχή των ανελέητων θρησκευτικών πολέμων στην Γαλλία και την Γερμανία. Πολύ σημαντική ήταν η εγκαθίδρυση της Ολλανδικής αστικής Δημοκρατίας στις αρχές της περιόδου και της Βρετανικής αστικής Κοινοπολιτείας προς το τέλος της. Στην φάση αυτή οι επιστημονικές εξελίξεις χαρακτηρίστηκαν από το έργο του Κεπλερ και του Γαλιλαίου, αλλά και του Χάρβευ όσο αφορά την ιατρική, ενώ με τον Μπεϊκόν και Καρτέσιο εμφανίστηκαν και οι πρώτοι προφήτες μιας νέας επιστημονικής εποχής.

Η Τρίτη φάση - η φάση της Παλινόρθωσης - (1650 – 1690) και ήταν η φάση του πολιτικού συμβιβασμού. Αν και οι κυβερνήσεις ήταν μοναρχικές, οι μεγαλοαστοί κρατούσαν τα νήματα της εξουσίας σε όλες εκείνες τις χώρες που προόδευσαν οικονομικά. Πράγματι γύρω στα 1700 ήσαν λίγες οι δημοκρατίες, και φαίνονταν ότι οι δημοκρατικοί θεσμοί βρίσκονταν σε πλήρη υποχώρηση μπροστά στην μοναρχική μορφή διακυβέρνησης. Όπως τόνισαν ο Μοντεσκιέ και μερικοί άλλοι παρατηρητές του 18ου αιώνα, μικρά κράτη σαν τις επαρχίες των Κάτω Χωρών και τα καντόνια της Ελβετίας  μπόρεσαν να κρατήσουν τα δημοκρατικά ή ημι-δημοκρατικά συντάγματα τους μονάχα επειδή είχαν συνασπισθεί σε συνομοσπονδίες για λόγους αμοιβαίας προστασίας.

Στην φάση αυτή σημειώνεται ο θρίαμβος των νέων επιστημών. Είναι η εποχή των Μπουλ, Χουκ, και Χιουγκενς, μιας νέας μαθηματικό-μηχανικής φιλοσοφίας. Το έργο πολλών μυαλών και χεριών της εποχής κατέληξε στην διατύπωση από τον Νεύτωνα των Μαθηματικών Αρχών της Φυσικής φιλοσοφίας.

Και η εκπαίδευση; Ποια ήταν η εκπαίδευση μέσα σε αυτό το οικονομικό-κοινωνικό πλαίσιο που περιγράψαμε;
Όλα αυτά τα χρόνια και πριν τις επαναστάσεις του 18ου και 19ου αιώνα, σημειώνετε στην Ιστορία της Ανθρωπότητας της UNESCO (Τόμος 4ος), όλοι οι πολιτισμοί στους οποίους αναφερόμαστε, διαιρούνταν σε καθαρά ευδιάκριτες τάξεις. Ανάμεσα στις τάξεις αυτές υπήρχαν συχνά αυστηροί νομικοί φραγμοί και σχεδόν πάντα αισθητές διαφορές στο πολιτικό, οικονομικό και πολιτιστικό επίπεδο. Άνθρωποι διαφορετικών τάξεων σπάνια θεωρούνταν από τον νόμο ίσοι, είτε σε δικαιώματα είτε σε ευκαιρίες και έπαιρναν την θέση τους στην κοινωνία σύμφωνα με την τάξη που ανήκαν.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η επαγγελματική εκπαίδευση και η κοινωνική λειτουργία ενός ατόμου εξαρτιόνταν από την ταξική διάρθρωση μιας κοινωνίας, παρά από τις προσωπικές ικανότητες προτιμήσεις ή επιτεύξεις. Οι γυναίκες επίσης, υπέφεραν ή ευεργετούνταν όχι μόνο εξαιτίας αυτών των κοινωνικών διαβαθμίσεων, αλλά και από τις αντιλήψεις που αφορούσαν το φύλο τους.

Όπως συνέβαινε και το προηγούμενο διάστημα, η εκπαίδευση κατά την χρονική περίοδο που εξετάζουμε, ήταν κυρίως θέμα της εκκλησίας και των κληρικών. Επίσης σημαντικό εκπαιδευτικό ρόλο διαδραμάτισαν οι συντεχνίες οι οποίες εξασφάλιζαν τα μέσα για την επαγγελματική εκπαίδευση.

Έξω όμως από τα σχολεία και τα πανεπιστήμια η εκπαιδευτική διαδικασία ακολούθησε ατυποποίητες μεθόδους. Κηρύγματα, δικαστικές υποθέσεις, σαλόνια και άλλες περιστάσεις ή άλλοι επιτρεπόμενοι χώροι ενθάρρυναν όλο και περισσότερο τους ανθρώπους να αναπτύσσουν τις απόψεις τους. Τον 14ο και 15ο αιώνα αυτό το είδος άτυπης παιδείας έφθασε σε υψηλό επίπεδο μέσα από ένα ασύνηθες, σημαντικό όμως, αγωγό: τον ανθρωπισμό (ουμανισμό) που άνθησε, που αλλού, στα αστικά κέντρα, αλλά και στις αυλές κάποιων πριγκίπων.
Για τις κατώτερες κοινωνικές τάξεις η εκπαίδευση περιλάμβανε πρακτική διδασκαλία για τις εργασίες στους αγρούς και για τις βιοτεχνίες. Τα παιδιά μάθαιναν ενεργώντας, δηλαδή μέσα από την πρακτική. Για τους νεαρούς ευγενείς, η άσκηση στην ιππασία στο κυνήγι, και ο χειρισμός των όπλων ήταν συνεχής ενασχόληση. Επίσης οι πρίγκιπες και οι γόνοι των ανώτερων τάξεων εκπαιδεύονταν, σύμφωνα πάντα με την Ιστορία της Ανθρωπότητας της UNESCO, σε πολιτικά, κοινωνικά και πολιτισμικά θέματα και ελάμβανε χώρα κυρίως στο σπίτι από οικοδιδασκάλους. Τέλος μερικές συντεχνίες ίδρυσαν σχολεία για τα παιδιά των μελών τους, όπου δίδασκαν οι ιερείς τους.

Επίσης, σύμφωνα πάντα με την Ιστορία της Ανθρωπότητας της UNESCO, κατά την διάρκεια του μεσαίωνα έκαναν την εμφάνιση τους λίγα «κοσμικά σχολεία», ειδικότερα σε ιταλικές πόλεις. Σε αυτό το είδος νέων σχολείων τα παιδιά των μεσαίων τάξεων ελάμβαναν την εκπαίδευση που ταίριαζε για επαγγέλματα των μεσαίων τάξεων. Σπούδαζαν την εμπορική αριθμητική (κάτι σαν λογιστική που θα λέγαμε σήμερα) και άλλα βασικά θέματα των επιχειρήσεων.

Κατά την διάρκεια του 14ου και 15ου αιώνα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα στοιχειώδους, γυμνασιακού ή ανώτερου επιπέδου, είχαν γενικά μια κλίση προς τον επαγγελματισμό. Πατέρες της μεσαίας αστικής τάξεως, που είχαν την φιλοδοξία να δουν τους γιους τους να διακρίνονται στον κόσμο της πράξεως, ήταν επιρρεπείς στο να τους εισαγάγουν από την πρώτη  παιδική τους ηλικία στην επαγγελματική εκπαίδευση, συνήθως στα νομικά, ίσως και στην ιατρική ή στην ρητορική των επιχειρήσεων. Φυσικά όταν ανοίγεις τους «ασκούς» την γνώσης και της παιδείας δεν ξέρεις που θα καταλήξει. Έτσι ο Πετράρχης, ο Βοκκάκιος, ο Λούθηρος, ο Καλβίνος και ένας άλλος αριθμός όχι τόσο γνωστών, αλλά σημαντικών ανθρώπων απομακρύνθηκαν από τις πατρικές προτιμήσεις και τις προτιμήσεις της τάξης τους, που τους προετοίμαζε για άλλα πράγματα, για μια πρακτική επαγγελματική εκπαίδευση και ακολούθησαν τις δικές τους λογοτεχνικές ή θρησκευτικές κλίσεις. Παρατηρούμε στα άτομα αυτά την «αυτονόμηση» της γνώσης και την επαναστατική ενέργεια που εμπεριέχει ανεξάρτητα από τους στόχους που έχουν αυτοί που την προωθούν.

Για να καταλάβουμε το μέγεθος της αλλαγής που προώθησαν άνθρωποι σαν και αυτούς που αναφέραμε παραπάνω θα πρέπει να υπενθυμίσουμε για άλλη μια φορά ότι ο «μορφωμένος» άνθρωπος της τελευταίας περιόδου του Μεσαίωνα συνηθέστατα ενδιαφέρονταν να εναρμονίζει ότι γνώριζε από μαθηματικά, φυσική και κοσμολογία με τα διδάγματα της επίσημης εκκλησίας.

Για να μπορέσουμε να δούμε λίγο πιο παραστατικά τις δυνάμεις που απελευθέρωσε (σε εκείνη της συγκεκριμένη χρονική περίοδο) η ανάπτυξη της ανεξάρτητης σκέψης και της ελεύθερης έρευνας θα πρέπει να δούμε την μάχη μεταξύ αλλαγής και συντήρησης, μάχης που μεταβάλλει τις συνθήκες και μπορεί να δημιουργήσει νέα δυναμική, της οποίας η καρποφορία εξαρτάται από την κατάλληλη υλικό-τεχνική υποδομή.

Οι Ιησουίτες για παράδειγμα, που αποτελούσαν ένα επαγγελματικά στρατευμένο σώμα δασκάλων στην υπηρεσία της εκκλησίας, υιοθέτησαν μερικές από τις παιδαγωγικές ιδέες των ουμανιστών, αλλά απέρριψαν την έμφαση  που έδιναν οι ουμανιστές στην ελευθερία της έρευνας και του στοιχείου της παιδείας, δίνοντας προτίμηση στην αυστηρή πειθαρχία και στον μαχητικό καθολικισμό. Στα χέρια των Ιησουϊτών, μας λέει η Ιστορία της Ανθρωπότητας της UNESCO, «το σχολείο έγινε ένα μεθοδικό και πειθαρχικό μέσο ανανεώσεως και αντί-μεταρρυθμίσεως. Δεν επέτρεπαν εκτροπή από ότι θεωρούσαν ορθόδοξο δόγμα»

Παρά τις θρησκευτικές τάσεις που εξακολουθούσαν να υπάρχουν, ο ρόλος των πανεπιστημίων μεταξύ 1500 και 1775 στην κοσμική, δηλαδή στην εξω-θρησκευτική, εκπαίδευση έγινε περισσότερο έντονος. Επιστήμονες όπως οι Κοπέρνικος, Γαλιλαίος, Νεύτων, συνδέθηκαν με τα πανεπιστήμια ώς σπουδαστές, καθηγητές ή και τα δύο. Επίσης σημαίνουσες προσωπικότητες σε άλλους τομείς της επιστήμης, όπως οι Πλατωνιστές του Κέιμπριτζ έπαιξαν σημαντικό ρόλο. Σταδιακά, βασανιστικά και αργά, για τα δεδομένα της εποχής, τόσο στα σχολεία, όσο και στις επιστημονικές ακαδημίες, άρχισαν να κερδίζουν το προβάδισμα στις νέες επιστήμες και τεχνολογίες μη κληρικοί ειδικοί.

Τέλος και προκειμένου να κατανοήσουμε καλλίτερα τον ρόλο της θρησκείας στον αγώνα αυτό, αρκεί να αναφέρουμε ότι τον 13ο αιώνα ο Θωμάς ο Ακινάτος και οι σύγχρονοι του σχολαστικοί κατόρθωσαν να καταστήσουν τον Αριστοτέλη ακίνδυνο για τον Χριστιανισμό. Επίσης ο Έρασμος ήταν από τους πιο διακεκριμένους ουμανιστές παιδαγωγούς που έκαναν σημαντικές προσπάθειες να συμφιλιώσουν τον ουμανισμό με την αριστοκρατική παράδοση προσδοκώντας την παγκόσμια ευδαιμονία μέσον της συνενώσεως στον Χριστιανό ευγενή των παιδευτικών και ουμανιστικών ενδιαφερόντων με τις αριστοκρατικές αρετές.

Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε πολλές και σημαντικές λεπτομέρειες που αφορούν τον υπέροχο, όσο και βασανιστικό τρόπο εξέλιξης της επιστήμης, καθώς και τις επιδράσεις της στην κοινωνία και τον πολιτισμό αυτή την χρονική περίοδο. Θα μπορούσαμε ακόμα εμβαθύνοντας να δούμε σημαντικές λεπτομέρειες που αφορούν τον ρόλο της επιστήμης και της παιδείας σε αυτή την χρονική περίοδο, καθώς και τις επιδράσεις της στο κοινωνικό γίγνεσθαι, αλλά αυτό υπερβαίνει τους περιορισμούς του συγκεκριμένου χώρου και χρόνου που έχουμε στην διάθεση μας. Θα ήταν ευχής έργο φυσικά αν όλα τα παραπάνω αποτελέσουν αφορμή από τους αναγνώστες μας να εμβαθύνουν στο σημαντικό αυτό θέμα και γιατί όχι να αρχίσει ένας γόνιμος διάλογος. Προς το παρόν όμως, θεωρούμε ότι έχουμε «σκιαγραφήσει το τοπίο» και έτσι μπορούμε να καταλήξουμε σε συμπεράσματα που θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε την αλληλεπίδραση των παραμέτρων που αφορούν το θέμα που επεξεργαζόμαστε.

Βλέπουμε λοιπόν και πάλι ότι δεν είχαν δημιουργηθεί ακόμα στην Ευρώπη οι συνθήκες για μια μαζική εκπαίδευση. Η τελευταία ήταν προνόμιο των ανώτερων οικονομικά τάξεων και όπως σωστά παρατηρήθηκε, από την μια έχουμε την εκπαίδευση των γόνων των εύπορων οικογενειών σε ευγενή θέματα όπως η Πολιτική, η Ιππασία, η τεχνική στην χρήση των όπλων, κλπ, και από την άλλη τα παιδιά των αγροτών μαθαίνουν πώς να καλλιεργούν την γη, ενώ οι συντεχνίες μαθαίνουν τους μαθητές τους τα μυστικά της τέχνης. Ότι αφορά με άλλα λόγια την εκπαίδευση, αυτή έχει σαν στόχο από την μια την διατήρηση της υπάρχουσας κοινωνικής πραγματικότητας και από την άλλη την συνέχιση της παραγωγικής διαδικασίας σύμφωνα το επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων και συντελεστών της κοινωνίας την δεδομένη χρονική στιγμή. Είναι φυσικά φυσιολογικό μέσα σε αυτό το πλαίσιο να παρατηρούμε την ανώτατη εκπαίδευση να περιορίζεται κύρια σε θεωρητικές επιστήμες, όπως τα νομικά για παράδειγμα, αφού η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και της τεχνολογίας δεν δικαιολογούσε κάτι διαφορετικό.

Επίσης πρέπει να σημειώσουμε ότι η ανάπτυξη της «καθαρής» επιστήμης δημιούργησε τις αντιθέσεις εκείνες που σε συνδυασμό με τις εσωτερικές εκκλησιαστικές διαμάχες δημιούργησαν το έδαφος της αμφισβήτησης και προβληματισμού που θα αποτελούσε το γόνιμο έδαφος πάνω στο οποίο θα αναπτύσσονταν ριζοσπαστικές απόψεις όταν οι συνθήκες θα το επέτρεπαν.

Στο επόμενο μέρος θα προσπαθήσουμε να διερευνήσουμε τον 19ο αιώνα και τις αλλαγές που άνοιξαν τον δρόμο για την σημερινή εποχή.

1 Ιστορία της Ανθρωπότητας - UNESCO, Τόμος 4ος
2 Ιστορία της Ανθρωπότητας - UNESCO, Τόμος 4ος
3 Ιστορία της Ανθρωπότητας  - UNESCO, Τόμος 4ος
4 Γραμματική Πολιτισμών  - Σελίδα 437

Επιστροφή


Αναλύσεις - Μελέτες
Γρίπη - H1N1
Παιδεία και Κοινωνία
Ασφαλιστικό
Ασφαλιστικό - Κόμματα
Ασφαλιστικό - Οικονομία

Μας ενδιαφέρει όλους
Διατροφή
Αλλεργίες
Aids / HIV
Διαβήτης
Ισορροπημένη Διατροφή
Εγκυμοσύνη
Καρδιολογικά Θέματα
Καρκίνος
Ουρολογικά Θέματα
Παχυσαρκία
Πνεύμονας...Ζωής
Οφθαλμολογία
Σεξουαλική Υγεία
Στοματική Υγιεινή
Το Γνωρίζατε αυτό;
Ορθοπεδικά Θέματα
Περιοχή μελών
* Ξέχασα τον κωδικό
*Εγγραφή νέου μέλους
Θέματα
Υγεία & Οικογένεια
Υγεία & Πρόληψη
Υγεία & Άντρας
Υγεία & Γυναίκα
Υγεία & Παιδί
Υγεία & 3η Ηλικία
Υγεία & Ομορφιά
Υγεία & 4 Εποχές
Υγεία & Διατροφή
Υγεία & Ευ Ζήν
Υγεία & Sex
Ψυχική Υγεία

Newsletter
Newsletter
Αρχική Σελίδα | Όροι Χρήσης | Προστασία Προσωπικών Δεδομένων

Οι πληροφορίες οι οποίες παρέχονται στον διαδικτυακό τόπο medinfo.gr δέν έχουν συμβουλευτικό,
αλλά καθαρά πληροφοριακό χαρακτήρα. Παρακαλόύμε συμβουλευτείτε τον ιατρό σας.


© 2019 Medinfo   Κατασκευή ιστοσελίδων: ATnet Communications Α.Ε.